Iniciar sesión
Gastroenterología

Cirrosis hepática: clasificación de Child-Pugh, MELD, complicaciones y táctica terapéutica

Redacción de WhiteCoat Pro11 de abril de 2026Actualizado el 16 de septiembre de 20265 min de lectura
Índice · 11 secciones
  1. 1. Etiología
  2. 2. Patogenia
  3. 3. Cuadro clínico
  4. 4. Diagnóstico
  5. 5. Clasificación de Child-Pugh
  6. 6. Escala MELD
  7. 7. Complicaciones
  8. 8. Tratamiento según la etiología
  9. 9. Trasplante hepático
  10. 10. Manejo del paciente con cirrosis compensada
  11. 11. FAQ

En pocas palabras. La cirrosis es la etapa terminal de las hepatopatías crónicas caracterizada por fibrosis difusa y regeneración nodular. La gravedad se evalúa mediante la escala de Child-Pugh (A/B/C: bilirrubina, albúmina, tiempo de protrombina, ascitis, encefalopatía) y la escala MELD (bilirrubina, INR, creatinina, Na), que constituyen la base de la lista de espera para trasplante. Cuatro complicaciones clave: hemorragia por várices, ascitis, encefalopatía hepática y peritonitis bacteriana espontánea (PBE). El trasplante es el único método radical en caso de descompensación.

1. Etiología

  • Hepatitis virales B y C (60 % en Rusia).
  • Enfermedad hepática alcohólica.
  • Enfermedad hepática esteatósica asociada a disfunción metabólica (MAFLD/NAFLD), con una prevalencia en aumento.
  • Autoinmunes: hepatitis autoinmune, colangitis biliar primaria, colangitis esclerosante primaria.
  • Hereditarias: hemocromatosis, enfermedad de Wilson, déficit de $\alpha_1$-antitripsina.
  • Cardiógena («hígado en nuez moscada») en la insuficiencia cardíaca derecha crónica.
  • Inducida por fármacos (metotrexato, amiodarona, nitrofurantoínas).

2. Patogenia

Lesión repetida de los hepatocitos $\rightarrow$ activación de las células estrelladas hepáticas (células de Ito) $\rightarrow$ síntesis de colágeno $\rightarrow$ formación de septos entre los tractos portales y las venas centrales $\rightarrow$ alteración de la arquitectura lobulillar, regeneración nodular. Consecuencias: $\downarrow$ función sintética (albúmina, factores de coagulación), $\downarrow$ detoxificación (amoníaco $\rightarrow$ encefalopatía), $\uparrow$ resistencia al flujo sanguíneo portal $\rightarrow$ hipertensión portal.

3. Cuadro clínico

Cirrosis compensada

  • A menudo asintomática.
  • Astenia, dispepsia, meteorismo.
  • Signos «menores» de hepatopatía: arañas vasculares (telangiectasias), eritema palmar, ginecomastia, contractura de Dupuytren.

Descompensada

  • Ictericia, prurito cutáneo.
  • Ascitis, edemas.
  • Hemorragias (por várices esofágicas, hematomas cutáneos).
  • Encefalopatía hepática (somnolencia, temblor, asterixis, coma).
  • Esplenomegalia, anastomosis portosistémicas («cabeza de medusa»).

4. Diagnóstico

  • Bioquímica: $\uparrow$ ALT/AST, $\uparrow$ GGT y FA, $\uparrow$ bilirrubina, $\downarrow$ albúmina, $\uparrow$ RIN (INR), trombocitopenia.
  • Estudio etiológico: HBsAg, anti-VHC (HCV), hierro/ferritina, ceruloplasmina, anticuerpos antimitocondriales (AMA), anticuerpos antinucleares (ANA), ASMA, IgG.
  • Ecografía + Doppler: contornos nodulares, heterogeneidad, $\uparrow$ diámetro de la vena porta $>13$ mm, flujo sanguíneo invertido.
  • Elastografía (FibroScan): evaluación no invasiva de la fibrosis; $>12-14$ kPa indica cirrosis.
  • TC/RMN: evaluación del volumen hepático y de los focos de carcinoma hepatocelular (CHC).
  • Endoscopia digestiva alta (EDA): búsqueda de várices esofágicas; obligatoria en todos los pacientes con cirrosis.
  • Biopsia hepática: en caso de etiología dudosa o para la evaluación de la fibrosis; es el estándar de oro (gold standard), aunque está siendo desplazada por la elastografía.

5. Clasificación de Child-Pugh

Característica1 punto2 puntos3 puntos
EncefalopatíaNoI–IIIII–IV
AscitisNoLeveTensa
Bilirrubina ($\mu$mol/L)< 3434–50> 50
Albúmina, g/l> 3528–35< 28
Tiempo de protrombina (segundos de prolongación) o RIN< 4 / < 1,74–6 / 1,7–2,3> 6 / > 2,3

Suma: 5–6 = clase A (supervivencia a 1 año $\approx 100$ %); 7–9 = clase B ($\approx 80$ %); 10–15 = clase C ($\approx 45$ %).

6. Escala MELD

MELD = $3{,}78 \times \ln(\text{bilirrubina}) + 11{,}2 \times \ln(\text{RIN}) + 9{,}57 \times \ln(\text{creatinina}) + 6{,}43$. Rango de 6 a 40. Se utiliza para la priorización en el trasplante hepático. La adición de sodio (MELD-Na) mejora el pronóstico en caso de hiponatremia.

7. Complicaciones

Hipertensión portal y várices esofágicas

  • Gradiente de presión venosa hepática (GPVH) $>10$ mmHg indica hipertensión portal clínicamente significativa; $>12$ mmHg, riesgo de hemorragia.
  • Profilaxis primaria: betabloqueantes no cardioselectivos (carvedilol, propranolol, nadolol) o ligadura endoscópica.
  • Hemorragia aguda: fármacos vasoactivos (terlipresina, octreótido) + ligadura endoscópica + antibióticos (ceftriaxona durante 5–7 días).
  • Hemorragias recurrentes: TIPS (derivación portosistémica intrahepática transyugular).

Ascitis

  • Paracentesis diagnóstica: exclusión de peritonitis bacteriana espontánea (neutrófilos $>250/\mu\text{L}$).
  • Restricción de sodio a 2 g/día, y de líquidos si el sodio sérico es $<125$ mmol/L.
  • Espironolactona 100 mg + furosemida 40 mg (relación 100:40), con titulación hasta 400:160 mg.
  • Ascitis refractaria: paracentesis repetidas con infusión de albúmina (8 g por cada litro de líquido extraído), TIPS, trasplante.

Encefalopatía hepática

  • Clasificación de West Haven grados I–IV.
  • Factores desencadenantes: infecciones, hemorragias, estreñimiento, alteraciones electrolíticas, fármacos sedantes.
  • Tratamiento: lactulosa (objetivo: 2–3 deposiciones blandas al día), rifaximina 550 mg 2 veces al día para la profilaxis secundaria.
  • L-ornitina L-aspartato (LOLA), aminoácidos de cadena ramificada como tratamiento coadyuvante.

Peritonitis bacteriana espontánea (PBE)

  • Diagnóstico: recuento de neutrófilos $>250/\mu\text{L}$ en el líquido ascítico.
  • Flora bacteriana: habitualmente monobacteriana (*E. coli*, *Klebsiella*, *S. pneumoniae*).
  • Tratamiento: ceftriaxona 2 g/día durante 5–7 días + albúmina 1,5 g/kg el día 1 y 1 g/kg el día 3 (↓ del síndrome hepatorrenal).
  • Profilaxis secundaria: norfloxacino o rifaximina.

Síndrome hepatorrenal

  • Insuficiencia renal funcional en el contexto de cirrosis.
  • Tipo 1: descenso rápido del TFG; tipo 2: descenso lento.
  • Tratamiento: terlipresina + albúmina; tratamiento radical: trasplante hepático.

CHC

  • Cribrado: ecografía + AFP cada 6 meses.
  • Diagnóstico mediante LI-RADS por RM/TC con contraste.
  • La estadificación BCLC determina la estrategia: resección, ablación, TACE, lenvatinib/atezolizumab + bevacizumab, trasplante (criterios de Milán).

8. Tratamiento según la etiología

  • VHB: tenofovir, entecavir de por vida.
  • VHC: antivirales de acción directa (sofosbuvir + velpatasvir, etc.) — SVR > 95 %.
  • Alcohol: abstinencia completa; corticosteroides en la hepatitis alcohólica grave (Maddrey > 32).
  • CPB: ácido ursodeoxicólico 13–15 mg/kg/día; ácido obeticólico si la respuesta es < 40 %.
  • AIH: prednisona + azatioprina.
  • Hemocromatosis: flebotomías; enfermedad de Wilson: D-penicilamina, zinc.

9. Trasplante hepático

  • Indicaciones: Child-Pugh C, MELD ≥ 15, complicaciones refractarias, CHC dentro de los criterios de Milán.
  • Contraindicaciones: VIH no controlada, neoplasias malignas extrahepáticas activas, patología cardiopulmonar grave, consumo activo de sustancias.
  • Supervivencia a los 5 años: 70–75 %.

10. Manejo del paciente con cirrosis compensada

  • Endoscopia digestiva alta (EDA) en el momento del diagnóstico; si no hay várices esofágicas, repetir cada 2–3 años.
  • Ecografía + AFP cada 6 meses.
  • Vacunación: VHA, VHB, gripe, neumococo.
  • Evitar AINE, aminoglucósidos, benzodiacepinas.
  • Soporte nutricional, proteínas 1,2–1,5 g/kg, tentempié nocturno tardío.

11. FAQ

¿Es reversible la cirrosis?
La fibrosis y la cirrosis temprana pueden regresar parcialmente si se elimina la causa (eliminación del VHC, abstinencia alcohólica). La cirrosis avanzada es irreversible.

¿Qué betabloqueantes son preferibles en las várices esofágicas?
Carvedilol: reduce el gradiente de presión con mayor eficacia que el propranolol y no presenta taquifilaxia.

¿Se pueden usar AINE en la cirrosis?
No, empeoran el flujo sanguíneo renal, provocan insuficiencia renal aguda y hemorragia por várices esofágicas. El paracetamol hasta 2 g/día es preferible.

¿Cuándo se usa TIPS y cuándo una derivación quirúrgica?
TIPS: en ascitis refractaria y hemorragias recidivantes; la derivación quirúrgica ha caído en desuso y se emplea raramente.

¿Cómo diferenciar trasudado de exudado en el líquido ascítico?
Gradiente de albúmina sérica menos albúmina ascítica (SAAG): ≥ 11 g/l — hipertensión portal; < 11 — inflamación, carcinomatosis, tuberculosis.

Véase también: EII · ERGE · Hepatitis víricas · Diuréticos · Catálogo de gastroenterología · Escalas clínicas

El material tiene fines educativos y no sustituye la consulta médica. Verifique los esquemas de tratamiento y dosis con las guías clínicas vigentes.

Estudie según el plan de estudios de su universidad

Asignaturas de la carrera de medicina con guías metodológicas, tareas y tutor en un solo espacio.

  • Guías metodológicas para cada tema de clase
  • Tareas y exámenes después de cada tema
  • Tutor de IA que responde basándose en las guías metodológicas con referencias a las fuentes
  • Preparación para exámenes y el examen de acreditación

Sobre el tema en la plataforma

Leer también